Voorkom detailzucht omgevingsplan

In het omgevingsplan staat centraal een evenwichtige toedeling van functies en activiteiten aan locaties. Voor een “evenwichtige toedeling“ zijn regels nodig. Daarbij doet zich een spanningsveld voor tussen rechtszekerheid en flexibiliteit. De rechtszekerheid waarborgen betekent doorgaans een relatief hoog detailniveau van juridische regels. Deze werkwijze moet de gang naar de bestuursrechter voorkomen, maar het succes ervan is beperkt.

Voorkomen van detailzucht omgevingsplan

 

Rechtszekerheid is een kernwaarde. Bestuurlijke besluiten mogen niet onderhevig zijn aan willekeur. Gedetailleerde regels moeten voorkomen dat meerdere interpretaties tegelijk mogelijk zijn. Het is alleen onmogelijk om voor alle toekomstige situaties passende regels te maken, zo blijkt uit jurisprudentie. Het recht loopt doorgaans achter de feiten aan. Om die reden zijn er bezwaar- en beroepsprocedures, wat een goede zaak is.

Met de introductie van het omgevingsplan is er opnieuw discussie over rechtszekerheid en flexibiliteit. In het omgevingsplan komen de bouw- en grondgebruiksregels van het bestemmingsplan en een groot aantal regels voor milieubelastende activiteiten (bruidsschat) bij elkaar. De rijksregels in de bruidsschat moeten in het omgevingsplan worden afgestemd op de lokale omstandigheden van de fysieke leefomgeving. De abstract gedefinieerde rijksregels kunnen (sterk) worden vereenvoudigd. De opgave is om daarbij niet in de valkuil van detailzucht te vervallen.

Gedetailleerde regels in het omgevingsplan staan het verbeterdoel “vergroten van bestuurlijke afwegingsruimte” in de weg. Een oplossing is het schrappen van gedetailleerde regels. In het verleden zijn gedetailleerde regels gemaakt voor activiteiten die vanuit de optiek van milieurisico nu minder acuut zijn. Daarnaast is het zinvol om de vraag te stellen of juridische regels in het omgevingsplan een effectieve oplossing zijn om knelpunten en risico’s te voorkomen. Als handhaving geen prioriteit heeft, zijn gedetailleerde regels overbodig. Ook met een verbod op bepaalde activiteiten zijn minder regels nodig.

Het doel van de Omgevingswet is het beschermen en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving. Een globale gebiedsindeling met een onderscheid tussen behouden/beschermen, vitaliseren en ontwikkelen past bij die doelstelling. Flexibiliteit in het omgevingsplan is mogelijk door meer ruimte te geven aan doelvoorschriften en open normen in gebieden waar de nadruk ligt bij ontwikkelen.

Peter van de Laak
27 juni 2021