Energietransitie verder brengen?

Duurzame stad

Het verduurzamen van de stad is onlosmakelijk verbonden met het verhaal van de regio. Door klimaatverandering en het schaarser worden van grondstoffen ziet de stad zich geconfronteerd met nieuwe uitdagingen (zie tabel 1).

Hoe zijn die ambities met elkaar te combineren? De fysieke ruimte is niet altijd in ruime mate beschikbaar. Niet alles kan overal. Verschillende strategieën helpen bij het combineren en realiseren van soms conflicterende ambities en belangen.

Duurzame gebiedsontwikkeling

Duurzame gebiedsontwikkeling is het integraal aanpakken van gebieden met het doel de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren. In een gebied kunnen verschillende urgente opgaven spelen, zoals verbetering van de bereikbaarheid, herstructurering van woon-, werk- en stationslocaties en een kwaliteitsimpuls van de openbare ruimte. Bij duurzame gebiedsontwikkeling zijn er ook andere opgaven, zoals het gebied klimaatadaptief maken en verbetering van de energie-infrastructuur. Door deze opgaven gezamenlijk en integraal aan te pakken neemt de ruimtelijke kwaliteit toe en kunnen kostendragers worden gevonden voor urgente maatschappelijke opgaven.

Duurzame bedrijventerreinen

Het verduurzamen van bedrijventerreinen is een bijzondere vorm van gebiedsontwikkeling. Bedrijventerreinen kunnen een bijdrage leveren aan de energietransitie. Ze bieden ruimte aan verschillende energieactiviteiten die goed zijn te combineren (energy hub) en effectief gebruik te maken van de beschikbare milieuruimte:

  • Windturbines langs de randen;
  • Geschikt dakoppervlak voor zonnepanelen;
  • Biomassa-installaties die groengas en/of warmte produceren;
  • Opslag van waterstof en groengas;
  • Rioolwaterzuiveringsbedrijven die restwarmte leveren;
  • Installatie voor onttrekking van aardwarmte (geothermie);
  • Snellaadstations, inductieladen, hub voor elektrische stadsdistributie.

Gelet op de grote diversiteit aan energieactiviteiten biedt een bedrijventerrein een goede uitgangssituatie voor het integreren van verschillende energiesystemen.

Compacte stad

De strategie van de ‘compacte stad’ heeft als uitgangspunt dat waardevolle natuurgebieden, landschappen en open ruimten behouden moeten blijven. Meervoudig (multifunctioneel) ruimtegebruik en functiecombinaties zijn ontwerpprincipes die de mogelijkheid bieden om de stad efficiënt en duurzaam in te richten. Daarbij moet rekening worden gehouden met andere belangen en duurzaamheidsambities, zoals klimaatadaptatie en gezondheid. Er zijn grenzen aan de mate waarin stedelijke verdichting een oplossing biedt voor het zuinig omgaan met de beschikbare ruimte.

Lagenbenadering

De lagenbenadering onderscheidt drie lagen die variëren in ontwikkelingstempo en de tijdsspanne waarin zich veranderingen voltrekken. De bodem en ondergrond veranderen veel minder snel dan de erboven liggende netwerken en occupatiepatronen. Verkenning van bodem en ondergrond geeft inzicht in de kansen voor ondergronds transport, parkeren, energieopslag en geothermie. Hiermee kan rekening worden gehouden met de locatie en het ontwerp van woon- en werkgebieden en (multimodale) infrastructuur. Dat geldt ook voor het bouwen van woon- en werklocaties in gebieden die kwetsbaar zijn voor overstromingen. Op de lange termijn is dat geen duurzame keuze.

Ecopolis-strategie

Steden zijn te beschouwen als ecosystemen met in- en uitgaande stromen (kringlopen) van mensen, goederen, informatie en energie. De ‘Ecopolis-strategie’ (Tjallingii) is gebaseerd op de gedachte dat de netwerken van verkeer en water een essentiële functie hebben bij het organiseren van deze in- en uitgaande stromen. Langs het verkeersnetwerk ontwikkelen zich hoog dynamische functies (bedrijven, intensieve landbouw) en langs het waternetwerk laag dynamische functies (bos, natuur, extensieve recreatie). Wonen neemt een tussenpositie in. Hiermee zijn veel van de milieuproblemen die we kennen te voorkomen.