Milieueffectrapportage laten opstellen?

Milieueffectrapportage

Wij zijn gespecialiseerd in milieueffectrapportage van plannen en programma’s. De context van milieueffectrapportage is aan het veranderen. Een ontwikkeling vindt plaats naar verbreding van het milieueffectrapport (MER) met nieuwe thema’s, zoals energietransitie, klimaatadaptatie, gezondheid, duurzaamheid, economische en sociale effecten.

Wij hebben een verkenning uitgevoerd naar de kansen en belemmeringen van omgevingseffectrapportage (OER). Een bredere reikwijdte van het MER heeft alleen meerwaarde als het detailniveau voldoende concreet is. In de huidige MER-praktijk signaleren wij een afname van het detailniveau van de beslisinformatie met als gevolg beperktere sturingsmogelijkheden van MER.

Omgevingseffectrapportage en milieueffectrapportage

Omgevingseffectrapportage is qua methodiek vergelijkbaar met milieueffectrapportage. Wel heeft de bredere scope implicaties voor:

  • De beschrijving van de huidige situatie en autonome ontwikkeling (referentiesituatie). Hiervoor dienen voldoende betrouwbare en valide data beschikbaar te zijn.
  • Het beoordelingskader. Een ruimere set van thema’s en beoordelingscriteria leidt tot meer complexiteit en kosten.
  • Monitoring en evaluatie. Het opstellen van een monitoringsplan met indicatoren waarop bestuurders kunnen sturen is een uitdaging.

In de literatuur hebben wij geen eenduidige definitie kunnen vinden van omgevingseffectrapportage. Een precieze afbakening van thema’s in brede MER en OER is niet scherp te geven, er is sprake van een glijdende schaal (zie tabel 1).

Omgevingswet

De Omgevingswet leidt tot enkele wezenlijk veranderingen voor de praktijk van milieueffectrapportage. In het besluit over de omgevingsvisie of het omgevingsplan dient te worden verantwoord hoe invulling is gegeven aan participatie. Om die reden is het beschikken over een communicatie- en participatieplan bij de start van de mer-procedure aan te bevelen. Daarnaast is monitoring van de uitvoering van de omgevingsvisie verplicht. In het plan-MER kan daartoe een monitoringplan worden opgenomen. Bij het opstellen van de staat van de leefomgeving kan hiermee al rekening worden gehouden door te zorgen voor het actueel hebben van relevante data en kaartmateriaal.

Omgevingsvisies

De ontwikkeling naar omgevingseffectrapportage is met name gekoppeld aan strategische omgevingsvisies. Het afbakenen van relevante thema’s en omgevingsaspecten (scoping) is een aandachtspunt. Van belang is om het datahuis op orde te hebben. Houdt er rekening mee dat data niet altijd op het juiste detailniveau beschikbaar zijn. Ambities en beleidsdoelen dienen voldoende concreet en SMART te zijn geformuleerd, zodat de milieugevolgen concreter in beeld kunnen worden gebracht. Overheden zijn voor de uitvoering van beleid afhankelijk van een groot aantal stakeholders (governance). Dit is relevant voor de beoordeling van de mate van doelbereik. Monitoring biedt de mogelijkheid om bij te sturen als de effecten anders uitpakken.

Bij de start van de mer-procedure kan met deze aandachtspunten al rekening worden gehouden door in de notitie reikwijdte en detailniveau aandacht te besteden aan:

  • De verwachtingen van initiatiefnemer, bevoegd gezag en belanghebbenden;
  • Essentiële vragen die het MER moet beantwoorden;
  • Relevante kennisissues en het belang van gezamenlijk feitenonderzoek (joint fact finding); 
  • De politieke dilemma’s die een rol spelen bij bestuurlijke afwegingen;
  • De wijze van participatie.

Steeds vaker blijkt dat burgers, natuur- en milieuorganisaties en universiteiten beschikken over waardevolle unieke kennis. Het is in het belang van de kwaliteit van milieueffectrapportage om die kennis te betrekken bij de mer-procedure.

Lees meer in de blogs; ‘Wie is verantwoordelijk voor de kwaliteit van m.e.r.?’ en “Van milieu naar omgevingseffectrapportage

Monitoring

Wij signaleren dat de politieke druk om het besluitvormingsproces efficiënt te maken (sneller en beter) leidt tot een voorkeur voor een technocratische aanpak. Dit is gebaseerd op de overtuiging dat milieueffecten met wetenschappelijke methoden en technieken goed zijn te voorspellen. Door klimaatverandering, schaarste van grondstoffenvoorraden en technologische innovatie nemen de complexiteit en onzekerheden toe. Het is daardoor steeds moeilijker om accurate voorspellingen te doen. Het verkennen van alternatieve scenario’s in combinatie met continue monitoring (‘hand aan de kraan’) biedt een betere basis voor goede besluitvorming en het bereiken van doelen in vervolgfasen en uitvoering.

Voor meer informatie over milieueffectrapportage bij omgevingsvisies en de werkwijze van de Commissie voor de m.e.r. lees de volgende factsheets: Omgevingsvisie en milieueffectrapportage (PDF) en Advies van de commissie m.e.r (PDF).

Wat kan Stedeling bieden?

Wij kunnen u ondersteunen bij:

  • Het opstellen van een aanmeldnotitie stedelijke ontwikkelingsprojecten;
  • Het opstellen van een notitie reikwijdte en detailniveau;
  • Het opstellen van de staat (foto) van de leefomgeving;
  • Uitvoeren van een plan-mer-beoordeling;
  • Adviseren over plan-mer-plicht omgevingsvisie en omgevingsplan;
  • Inhoudelijke beoordeling MER en OER;
  • Het overleg met de Commissie mer.

Voor meer informatie en actuele ontwikkelingen over milieueffectrapportage zie https://www.toets-online.nl

De rol van milieueffectrapportage

Milieueffectrapportage is een essentiële procedure (mer) binnen het Nederlandse milieubeleid en fungeert als een fundamentele pijler voor de bescherming van het milieu. Het is een gestructureerde procedure die binnen het wettelijk kader van de Omgevingswet valt. Mer is onmisbaar bij het beoordelen van milieubelangen tijdens de besluitvorming over stedelijke planning en grote projecten. Dit zorgt ervoor dat milieuoverwegingen een centrale plaats innemen bij de ontwikkeling en evaluatie van belangrijke initiatieven.

Waarom is milieueffectrapportage onmisbaar?

Met milieueffectrapportage wordt het milieubelang volwaardig meegenomen in de voorbereiding en vaststelling van plannen en besluiten. De overheid en projectontwikkelaars krijgen met milieueffectrapportage de kans om de impact van hun plannen grondig te overwegen. Het mer is een hulpmiddel voor het evalueren van wat mogelijk aanzienlijke milieugevolgen kunnen zijn. Hierdoor kunnen bestuurders en andere betrokkenen weloverwogen en duurzame keuzes maken.

Deze aanpak zorgt niet alleen voor een betere bescherming van het milieu, maar versterkt ook het vertrouwen van het publiek in besluitvormingsprocessen. Door open en transparant te zijn over de mogelijke gevolgen, en door actief op zoek te gaan naar duurzamere alternatieven, wordt het milieu een centraal onderdeel van de besluitvorming. Dit leidt tot innovatieve verantwoorde plannen en projecten, die zowel economische als ecologische voordelen opleveren.

Het proces van milieueffectrapportage

Het opstellen van een milieueffectrapport (MER) begint met een zorgvuldig geplande voorbereidingsfase. Dit proces bestaat uit:

●      Informatieverzameling: Het verzamelen van alle essentiële informatie over de staat van de fysieke leefomgeving dat nodig is voor het beoordelen van een plan of project.

●      Detailniveau bepalen: Vaststellen van de methode waarmee de milieugevolgen worden beoordeeld (criteria, kengetallen, kaartmateriaal) en hoe gedetailleerd (kwantitatief, kwalitatief) het rapport moet zijn om effectieve afwegingen te maken.

●      Alternatieven identificeren: Het zoeken naar andere reëel uitvoerbare opties die mogelijk minder impact op het milieu hebben.

Milieueffectrapportage dient als een onmisbaar hulpmiddel dat ons ondersteunt bij het maken van milieubewuste keuzes en helpt om de meest duurzame alternatieve opties te overwegen. De Wet milieubeheer stelt de eisen aan de inhoud van een milieueffectrapport.

Wettelijk kader en verplichtingen voor milieueffectrapportage

De Omgevingswet is de hoeksteen van milieubescherming in Nederland. Vooral als het gaat om de ontwikkeling van plannen en projecten die aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor het milieu. Deze wet maakt het verplicht om voor bepaalde plannen en projecten een milieueffectrapportage (mer) te ondergaan voordat enige vorm van goedkeuring wordt verleend. Deze wettelijk vereiste zorgt ervoor dat milieubelangen altijd een integraal onderdeel zijn van de besluitvormingsprocessen. Het opstellen van een MER dient meerdere doelen:

●      Preventie: Het helpt potentiële negatieve milieueffecten te identificeren en voorkomen voordat plannen en projecten worden vastgesteld en uitgevoerd.

●      Bescherming: Het waarborgt dat alle relevante milieubelangen adequaat worden meegewogen in de planning en uitvoering van plannen en projecten.

●      Transparantie: Het bevordert openheid en duidelijkheid over de milieueffecten van plannen en projecten, waardoor burgers en belanghebbenden inzicht krijgen in mogelijke gevolgen.

Deze regelgeving is cruciaal voor het garanderen van duurzame ontwikkeling, met respect voor zowel de huidige als toekomstige generaties. Door milieueffectrapportage zorgvuldig te integreren in de voorbereiding van plannen en projecten, wordt de verantwoordelijkheid van bedrijven en overheden versterkt en hun aanpak milieubewuster gemaakt (internalisering).

Onafhankelijke toetsing door de Commissie mer
De rol van een onafhankelijke Commissie mer in de beoordeling van milieueffectrapporten is onmisbaar. Deze commissie zorgt ervoor dat elk MER-rapport grondig wordt beoordeeld op objectiviteit en kwaliteit. Het toetsingsadvies dat zij verstrekken is belangrijk voor het garanderen van de integriteit van milieueffectrapportage. Dit proces verzekert dat de besluitvorming over milieuverantwoorde plannen en projecten gebaseerd is op betrouwbare en nauwkeurige informatie. Door deze nauwgezette controle wordt MER een waardevol hulpmiddel voor beleidsmakers bij het nemen van besluiten die het milieu respecteren en beschermen. Deze toetsing bevordert transparantie en verhoogt het vertrouwen van het publiek in de besluiten die over het milieu worden genomen.

Milieubelangen en gemeentelijke verantwoordelijkheden
Gemeenten hebben een belangrijke verantwoordelijke rol bij de implementatie van milieueffectrapportage. Als goedkeurende instanties voor lokale omgevingsvisies en omgevingsplannen, zijn zij verantwoordelijk voor het waarborgen dat deze plannen bijdragen aan omgevingskwaliteit en duurzaamheid. Door gebruik te maken van milieueffectrapportage en monitoring, kunnen gemeenten effectief toezicht houden op en sturen in de milieueffecten van ontwikkelingen binnen hun grenzen. Dit proces helpt bij het handhaven van een evenwicht tussen gebruik en beheer van de fysieke leefomgeving. De verantwoordelijkheden van gemeenten omvatten ook het informeren van hun burgers en het betrekken van gemeenschappen bij milieugerelateerde besluitvormingsprocessen.

Toekomstige uitdagingen en kansen
Milieueffectrapportage staat voor belangrijke kansen en uitdagingen als gevolg van snelle technologische en maatschappelijke veranderingen. Nieuwe thema’s zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, gezondheid en de sociale impact van projecten vragen om een uitgebreide integratie in mer-procedures. Vanwege de noodzaak om omgevingsvisies en -plannen voortdurend te actualiseren vanuit een bredere visie op milieu, is er behoefte om te anticiperen op nieuwe ontwikkelingen. Participatie, monitoring en digitalisering van MER zijn voorbeelden van die ontwikkelingen en ze te integreren in mer-procedures. Deze evolutie in milieueffectrapportage biedt de kans om proactief te reageren op milieuvraagstukken en de bescherming van natuurlijke hulpbronnen te verbeteren, terwijl ook sociale en economische overwegingen daarin worden meegenomen.