Omgevingsplan

Wat is de betekenis van het gemeentelijk omgevingsplan voor het borgen van het milieubelang? Hoewel de juridische borging van milieu primair plaats vindt in het omgevingsplan is een goede wisselwerking met omgevingsvisie en (on)verplichte programma’s essentieel voor het bewaken van een goede balans tussen flexibiliteit en rechtszekerheid.

Gebiedsgerichte aanpak

Met een gebiedsgerichte aanpak die uitgaat van een onderscheid in ontwikkelings- en beheersgebieden en regelvrije zones is het mogelijk om flexibiliteit te bieden met behoud van rechtszekerheid. De kunst is om het aantal gebieden beperkt te houden vanwege de overzichtelijkheid. In de omgevingsvisie kan de gemeente de ambities en doelstellingen voor milieu, gezondheid en duurzame ontwikkeling voor de lange termijn vastleggen. De gemeente kan de doelen differentiëren naar verschillende gebieden door rekening te houden met verschillen in draagkracht en kwaliteiten. In het omgevingsplan vindt vervolgens een vertaalslag plaats door een onderscheid te maken tussen ontwikkelings- en beheersgebieden en regelvrije zones. In ontwikkelingsgebieden ligt het accent op het toevoegen van nieuwe kwaliteiten en omgevingswaarden. In beheersgebieden op behoud van bestaande en kwetsbare waarden. Per gebiedstype kan gevarieerd worden in de inzet van verschillende instrumenten: meldingsplicht, omgevingswaarden, vergunningplicht, programma’s, maatwerkregels en -voorschriften.

Energietransitie in het omgevingsplan

Vanwege de energietransitie moeten gemeenten keuzes maken over uitbreiding van de capaciteit van duurzame energiebronnen en het benutten van de ondergrond voor duurzame warmte en energieopslag. Die opgave vraagt tevens om vergaande energiebesparing in de gebouwde omgeving en industrie en een andere infrastructuur voor de levering van duurzame warmte en elektriciteit.

De Omgevingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om in een omgevingsplan een project aan te wijzen van publiek belang. De aanleg van een duurzame energie-infrastructuur is een voorbeeld van een dergelijk project. Daarbij kan onder andere worden gedacht aan de ontwikkeling van een warmtenet in combinatie met geothermie en/of benutting van industriële restwarmte. Voor een dergelijk project vindt eerst een brede verkenning plaats met publieksparticipatie, waarna wordt toegewerkt naar een concreet besluit (Elverding-aanpak). Een andere optie is het koppelen van een gebiedsprogramma aan het omgevingsplan met het doel om onderdelen van de energie-infrastructuur stap voor stap te realiseren. Tevens kan de gemeente maatwerkregels opnemen in het omgevingsplan voor het aanscherpen van de milieu- en energieprestatie van woningen en kantoren.

Geluid in het omgevingsplan

De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om de milieugebruiksruimte te reguleren. In het omgevingsplan kunnen daartoe maatwerkregels worden opgenomen voor geluid die per gebied verschillen. De indeling in ontwikkelings- en beheersgebieden en regelvrije zones leent zich daar goed voor. De rechtszekerheid wordt geborgd door met behulp van maatwerkregels duidelijkheid te geven over:

• de activiteiten die niet zijn toegestaan;
• de maximale ontheffingswaarde en cumulatieve geluidbelasting;
• de voorwaarden waaronder stap-3 van de Stad- en milieubenadering kan worden toegepast;
• de voorwaarden waaronder vrijstelling wordt verleend voor het afwijken van geluidgrenswaarden vanwege andere duurzaamheidsdoelstellingen;
• de voorkeursvolgorde van het treffen van mitigerende maatregelen, zoals stille wegdekken, gevelisolatie, mobiliteitsmaatregelen, geluidswallen en geluidsschermen.

Met deze aanpak is gebiedsgericht maatwerk mogelijk met behoud van flexibiliteit, afwegingsruimte en rechtszekerheid. Door het actieplan geluid te koppelen aan het omgevingsplan – als zijnde een programma – is het mogelijk om waar dat nodig is met mitigerende maatregelen de geluidskwaliteit te behouden en zelfs te verbeteren.

Planningdilemma’s voor het gemeentelijke omgevingsplan

De Omgevingswet beoogt meer flexibiliteit en bestuurlijke afwegingsruimte te bieden met behoud van rechtszekerheid voor burgers en ondernemers. Bij de afweging tussen flexibiliteit en rechtszekerheid spelen vier dilemma’s. Lees meer